Skąd się wzięło · jak działa · co kryje pod powierzchnią

NIEBLOG

Rzeczy warte zrozumienia.

Nieblog zaczyna od przedmiotu, miejsca albo zjawiska. Potem sprawdza, skąd się wzięło, jak działa i co ukrywa się pod powierzchnią.

Kolejne teksty

Najnowsze publikacje

Wszystkie
  1. Otwarty wykop przy ulicy Trębackiej w Warszawie z odsłoniętymi rurami ciepłowniczymi podczas remontu

    Ciepłownictwo miejskie: niewidzialna sieć pod chodnikiem

    Architektura

    Latem rozkopują ulicę i widać dwie grube rury w czarnej otulinie. Zimą z włazu unosi się para. To nie magia i nie "para z kaloryfera". To zamknięty obieg gorącej wody, który w Polsce ogrzewa mniej więcej co drugie gospodarstwo domowe.

    11 min
  2. Wnętrze baru mlecznego Europa w Katowicach: kasa, tablica z menu i samoobsługowy układ sali

    Bary mleczne: jak państwowa jadłodajnia przetrwała transformację i stała się modna

    Architektura

    Pierwszy bar mleczny otworzył hodowca bydła w 1896 roku na Nowym Świecie w Warszawie. Potem przyszedł PRL, Społem, sztućce na łańcuchach i 40 tysięcy lokali. Z tego zostało około 150. A kolejki przed nimi bywają dziś dłuższe niż w latach 90., gdy wydawało się, że znikną na dobre.

    11 min
  3. Pęk suchych spaghetti z pszenicy durum na czarnym tle, obok pomidorków, oliwy, soli i ziół

    Dlaczego suche spaghetti nie pęka na dwa kawałki?

    Nauka

    Suche spaghetti zginane za końce zwykle pęka na trzy albo więcej kawałków. Richard Feynman zostawił to bez modelu. W 2005 roku fizycy pokazali falę zginania po pierwszym pęknięciu, a w 2018 zespół z MIT dostał dwa kawałki dopiero po mocnym skręceniu pręta.

    11 min
  4. Wejście do trzeciej hali Międzynarodowego Centrum Handlu w Yiwu z pomarańczowymi kolumnami i spisem pięter: okulary, sport, zamki błyskawiczne

    Czemu chińskie firmy mają takie dziwne nazwy?

    Przedmioty

    XYWYKYBIKE, ZGGCD, BSTOEM. Na Amazonie i AliExpress widać ciągi liter, które nie brzmią jak marka. To zwykle nie chińska kultura nazewnicza, tylko klucz do rejestru znaków towarowych i Amazon Brand Registry.

    14 min
  5. Współczesna deska do prasowania ze zwężonym nosem i żelazkiem na podstawce

    Dlaczego deski do prasowania mają taki kształt?

    Przedmioty

    Szeroki korpus, zwężony nos i wolny koniec, na który da się nasunąć rękaw. Historia kształtu deski do prasowania od patentów z 1858 roku po Sarę Boone i współczesną funkcję „nosa”.

    9 min
  6. Historyczna rycina nadajnika fotofonu Bella

    Fotofon Bella: telefon, który mówił wiązką światła

    Wynalazki

    Jak działał fotofon Alexandra Grahama Bella i Charlesa Sumnera Taintera z 1880 roku: lustro, selen, pierwsze bezprzewodowe rozmowy głosowe oraz droga od patentu do światłowodów.

    9 min
  7. Mężczyźni stojący przy drewnianej budce z piwem na Starym Mieście w Łodzi

    Budki z piwem: dlaczego PRL pił na stojąco

    Przedmioty

    Zielony kiosk, parapet zamiast stołu i kufel wypijany na ulicy. Jak działały budki z piwem, kto przy nich stał i dlaczego próbowano zastąpić je piwiarniami pod dachem.

    10 min
  8. Pięć linijek ułożonych jedna pod drugą: stalowe, plastikowe i drewniana. Na każdej skala zaczyna się kilka milimetrów od fizycznej krawędzi

    Po co linijce puste miejsce przed zerem?

    Przedmioty

    Szkolna linijka zostawia kawałek plastiku przed kreską zera. Ten pasek bywa nazywany strefą ochronną albo ofiarną: krawędź ma prawo się zużyć, zero nie.

    8 min
  9. Krople księcia Ruperta w świetle spolaryzowanym — kolorowe pasma pokazują naprężenia wewnątrz szkła

    Kropla księcia Ruperta: szkło, które wytrzymuje młotek i rozpada się po dotknięciu ogona

    Nauka

    Historia i fizyka kropli księcia Ruperta. Dlaczego jej główka wytrzymuje ogromny nacisk, ogon uruchamia gwałtowne pękanie, a jeden mały kawałek szkła potrafi rozpaść się na ponad 20 tysięcy fragmentów.

    23 min
  10. Przystanek autobusowy z geometrycznymi betonowymi podporami przy drodze w miejscowości Maiaky w Ukrainie

    Radzieckie przystanki autobusowe: małe budynki, na które nikt nie patrzył

    Architektura

    Skąd wzięły się niezwykłe przystanki autobusowe w dawnym ZSRR, kto je projektował i dlaczego obok jednej drogi można znaleźć betonową falę, mozaikę albo mały statek kosmiczny.

    12 min

Tematy

Cztery kierunki redakcyjne. Każdy zaczyna się od konkretnej rzeczy, miejsca albo zjawiska.

Zobacz tematy