Skąd się wzięło · jak działa · co kryje pod powierzchnią

NIEBLOG

Artykuły

Chronologiczna lista publikacji. Bez rankingów i list „10 faktów”.

  1. Nauka

    Skąd bierze się metaliczny smak w puszce

    Pijesz prosto z puszki i czujesz „metal”. Łatwa odpowiedź brzmi: aluminium rozpuszcza się w napoju. Nowoczesna puszka ma jednak lakier wewnątrz, a to, co nazywamy smakiem metalicznym, często jest lotnym zapachem i efektem ciśnienia, nie kawałkiem metalu na języku.

    9 min

  2. Nauka

    Dlaczego taśma klejąca najpierw nie klei?

    Lekko przyłożona do kurzu odpada. Mocno dociśnięta do czystego szkła zostaje. Taśma nie "zasycha": to klej ciśnieniowo-czuły. Zanim jednak pojawił się w szufladzie, powstał w lakierni samochodowej lat 20. i w laboratorium firmy, która robiła papier ścierny.

    8 min

  3. Architektura

    Wielka płyta: jak działa panelowiec

    Blok z wielkiej płyty nie stoi na magii ani na "kleju z PRL". Stoi na prefabrykatach, wieńcach, dyblach i tarczach, które mają przenieść ciężar, wiatr i czasem wybuch gazu. Mit głosi, że "płyta" zaraz runie. Inżynieria mówi coś innego.

    8 min

  4. Nauka

    Dlaczego ketchup nagle wypływa?

    Odwracasz butelkę i nic. Stukasz mocniej i na talerz ląduje fala. Ketchup nie jest kapryśny. Jest płynem nienewtonowskim: przy spoczynku zachowuje się jak miękkie ciało stałe, a po ścinaniu robi się rzadki.

    8 min

  5. Architektura

    Kable podmorskie: jak internet przemierza oceany

    Na mapie wyglądają jak kolorowe kreski między kontynentami. W rzeczywistości to ponad 1,5 miliona kilometrów kabli, układanych ze statków na dnie mórz i oceanów. Jak są zbudowane, którędy biegną, jak się je naprawia i dlaczego satelity nadal ich nie zastąpiły?

    15 min

  6. Architektura

    Acoustic mirrors: betonowe uszy, które słuchały samolotów przed radarem

    Na wyspie wśród żwirowni w Kent stoją trzy betonowe czasze. Nie są bunkrami ani rzeźbą. To eksperymentalny system wczesnego ostrzegania: przed radarem Wielka Brytania próbowała usłyszeć samolot nad Kanałem La Manche.

    8 min

  7. Architektura

    Ciepłownictwo miejskie: niewidzialna sieć pod chodnikiem

    Latem rozkopują ulicę i widać dwie grube rury w czarnej otulinie. Zimą z włazu unosi się para. To nie magia i nie "para z kaloryfera". To zamknięty obieg gorącej wody, który w Polsce ogrzewa mniej więcej co drugie gospodarstwo domowe.

    11 min

  8. Architektura

    Bary mleczne: jak państwowa jadłodajnia przetrwała transformację i stała się modna

    Pierwszy bar mleczny otworzył hodowca bydła w 1896 roku na Nowym Świecie w Warszawie. Potem przyszedł PRL, Społem, sztućce na łańcuchach i 40 tysięcy lokali. Z tego zostało około 150. A kolejki przed nimi bywają dziś dłuższe niż w latach 90., gdy wydawało się, że znikną na dobre.

    11 min

  9. Nauka

    Dlaczego suche spaghetti nie pęka na dwa kawałki?

    Suche spaghetti zginane za końce zwykle pęka na trzy albo więcej kawałków. Richard Feynman zostawił to bez modelu. W 2005 roku fizycy pokazali falę zginania po pierwszym pęknięciu, a w 2018 zespół z MIT dostał dwa kawałki dopiero po mocnym skręceniu pręta.

    11 min

  10. Przedmioty

    Czemu chińskie firmy mają takie dziwne nazwy?

    XYWYKYBIKE, ZGGCD, BSTOEM. Na Amazonie i AliExpress widać ciągi liter, które nie brzmią jak marka. To zwykle nie chińska kultura nazewnicza, tylko klucz do rejestru znaków towarowych i Amazon Brand Registry.

    14 min

  11. Przedmioty

    Dlaczego deski do prasowania mają taki kształt?

    Szeroki korpus, zwężony nos i wolny koniec, na który da się nasunąć rękaw. Historia kształtu deski do prasowania od patentów z 1858 roku po Sarę Boone i współczesną funkcję „nosa”.

    9 min

  12. Wynalazki

    Fotofon Bella: telefon, który mówił wiązką światła

    Jak działał fotofon Alexandra Grahama Bella i Charlesa Sumnera Taintera z 1880 roku: lustro, selen, pierwsze bezprzewodowe rozmowy głosowe oraz droga od patentu do światłowodów.

    9 min

  13. Przedmioty

    Budki z piwem: dlaczego PRL pił na stojąco

    Zielony kiosk, parapet zamiast stołu i kufel wypijany na ulicy. Jak działały budki z piwem, kto przy nich stał i dlaczego próbowano zastąpić je piwiarniami pod dachem.

    10 min

  14. Przedmioty

    Po co linijce puste miejsce przed zerem?

    Szkolna linijka zostawia kawałek plastiku przed kreską zera. Ten pasek bywa nazywany strefą ochronną albo ofiarną: krawędź ma prawo się zużyć, zero nie.

    8 min

  15. Nauka

    Kropla księcia Ruperta: szkło, które wytrzymuje młotek i rozpada się po dotknięciu ogona

    Historia i fizyka kropli księcia Ruperta. Dlaczego jej główka wytrzymuje ogromny nacisk, ogon uruchamia gwałtowne pękanie, a jeden mały kawałek szkła potrafi rozpaść się na ponad 20 tysięcy fragmentów.

    23 min

  16. Architektura

    Radzieckie przystanki autobusowe: małe budynki, na które nikt nie patrzył

    Skąd wzięły się niezwykłe przystanki autobusowe w dawnym ZSRR, kto je projektował i dlaczego obok jednej drogi można znaleźć betonową falę, mozaikę albo mały statek kosmiczny.

    12 min